Podatek od spadków i darowizn dotyczy sytuacji, w których osoba fizyczna otrzymuje majątek nieodpłatnie – np. w drodze dziedziczenia, darowizny lub zapisu testamentowego. W 2026 roku obowiązują określone zasady dotyczące kwot wolnych od podatku, stawek podatkowych oraz formalności wobec urzędu skarbowego. Kto musi zapłacić podatek, kiedy powstaje obowiązek podatkowy oraz jak prawidłowo zgłosić otrzymany majątek, aby uniknąć sankcji podatkowych?

Czym jest podatek od spadków i darowizn?

Podatek od spadków i darowizn to podatek, który należy zapłacić w sytuacji nieodpłatnego nabycia majątku od innej osoby fizycznej. Co ważne – podatek płaci zawsze osoba, która otrzymuje majątek, a nie ta, która go przekazuje.

Opodatkowaniu może podlegać nabycie m.in.:

• pieniędzy,
• nieruchomości (mieszkania, domu, działki),
• samochodu,
• udziałów w spółkach,
• praw majątkowych,
• innych wartościowych składników majątku.

Podatek liczony jest od tzw. czystej wartości majątku, czyli wartości rynkowej otrzymanych rzeczy lub praw pomniejszonej o ewentualne długi i zobowiązania związane ze spadkiem.

Kiedy powstaje obowiązek podatkowy?

Podatek od spadków i darowizn może pojawić się w kilku sytuacjach przewidzianych w przepisach. Najczęściej dotyczy:

• otrzymania darowizny,
• dziedziczenia majątku,
• zapisu testamentowego,
• polecenia testamentowego,
• zasiedzenia,
• nieodpłatnego zniesienia współwłasności.

Moment powstania obowiązku podatkowego zależy od sposobu nabycia majątku. W przypadku darowizny jest to zazwyczaj moment jej otrzymania, natomiast przy dziedziczeniu – chwila uprawomocnienia się postanowienia sądu o nabyciu spadku lub sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia przez notariusza.

Grupy podatkowe – od czego zależy wysokość podatku?

Wysokość podatku zależy przede wszystkim od stopnia pokrewieństwa pomiędzy darczyńcą a osobą otrzymującą majątek. W polskim systemie podatkowym wyróżnia się trzy grupy podatkowe.

Grupa I – najbliższa rodzina:

• małżonek,
• dzieci i wnuki,
• rodzice i dziadkowie,
• rodzeństwo,
• zięć, synowa, teściowie.

Grupa II – dalsza rodzina:

• rodzeństwo rodziców,
• dzieci rodzeństwa,
• rodzeństwo małżonka,
• małżonkowie rodzeństwa.

Grupa III – osoby niespokrewnione.

Im dalsze pokrewieństwo, tym wyższe stawki podatku oraz niższa kwota wolna od podatku.

Kwoty wolne od podatku w 2026 roku

Nie każda darowizna lub spadek powoduje obowiązek zapłaty podatku. Najpierw należy sprawdzić, czy wartość otrzymanego majątku przekracza kwotę wolną od podatku.

W 2026 roku obowiązują następujące limity:

Grupa podatkowa	Kwota wolna od podatku
I grupa	36 120 zł
II grupa	27 090 zł
III grupa	5 733 zł

Do limitu wlicza się wszystkie darowizny otrzymane od tej samej osoby w ciągu ostatnich 5 lat. Jeśli suma przekroczy wskazaną kwotę, podatek naliczany jest od nadwyżki (nie od całej otrzymanej kwoty).

Zwolnienie z podatku dla najbliższej rodziny

Polskie przepisy przewidują szczególne zwolnienie podatkowe dla najbliższej rodziny, określane jako tzw. grupa zerowa.

Należą do niej:

• małżonek,
• dzieci i wnuki,
• rodzice i dziadkowie,
• rodzeństwo,
• pasierb,
• ojczym i macocha.

Osoby z tej grupy mogą otrzymać darowiznę lub spadek bez limitu wartości i bez konieczności płacenia podatku. Warunkiem jest jednak zgłoszenie nabycia majątku do urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego.

W przypadku darowizny pieniężnej konieczne jest także udokumentowanie jej przelewem bankowym lub przekazem pocztowym. Przekazanie pieniędzy w gotówce może uniemożliwić skorzystanie ze zwolnienia podatkowego.

Skala podatkowa – jak liczyć podatek po przekroczeniu kwoty wolnej?

Jeśli wartość darowizny lub spadku przekracza kwotę wolną od podatku, podatek oblicza się tylko od nadwyżki ponad ten limit.

Do tej nadwyżki stosuje się progresywną skalę podatkową.

Grupa podatkowa	Nadwyżka ponad kwotę wolną	Podatek
I grupa	do 11 833 zł	3%
I grupa	powyżej 11 833 zł do 23 665 zł	355 zł + 5% od nadwyżki ponad 11 833 zł
I grupa	powyżej 23 665 zł	946 zł 60 gr + 7% od nadwyżki ponad 23 665 zł
II grupa	do 11 833 zł	7%
II grupa	powyżej 11 833 zł do 23 665 zł	828 zł 30 gr + 9% od nadwyżki ponad 11 833 zł
II grupa	powyżej 23 665 zł	1 893 zł 30 gr + 12% od nadwyżki ponad 23 665 zł
III grupa	do 11 833 zł	12%
III grupa	powyżej 11 833 zł do 23 665 zł	1 420 zł + 16% od nadwyżki ponad 11 833 zł
III grupa	powyżej 23 665 zł	3 313 zł 20 gr + 20% od nadwyżki ponad 23 665 zł

Przykład obliczenia podatku

Załóżmy, że osoba z pierwszej grupy podatkowej otrzymała darowiznę w wysokości 40 000 zł.

1. wartość darowizny: 40 000 zł,
2. kwota wolna: 36 120 zł,
3. nadwyżka do opodatkowania: 3 880 zł.

Ponieważ nadwyżka mieści się w pierwszym progu podatkowym, podatek wynosi 3%, czyli 116,40 zł.

Jak zgłosić spadek lub darowiznę?

Osoba, która otrzymała majątek, powinna dopełnić odpowiednich formalności wobec urzędu skarbowego.

Najczęściej stosowane formularze to:

• SD-Z2 – zgłoszenie nabycia majątku przez najbliższą rodzinę (aby skorzystać ze zwolnienia z podatku)
• SD-3 – deklaracja podatkowa składana w przypadku konieczności zapłaty podatku

Formularz należy złożyć w ciągu 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego.

Kiedy notariusz rozlicza podatek?

W niektórych przypadkach podatnik nie musi samodzielnie składać deklaracji podatkowej. Dotyczy to sytuacji, gdy darowizna lub przeniesienie własności majątku odbywa się w formie aktu notarialnego. Wtedy notariusz oblicza i pobiera podatek, a następnie przekazuje go do urzędu skarbowego. Najczęściej dotyczy to darowizn nieruchomości, mieszkań lub działek.

Sankcje za brak zgłoszenia darowizny

Brak zgłoszenia spadku lub darowizny może prowadzić do – niekiedy poważnych –  konsekwencji podatkowych. Jeśli urząd skarbowy wykryje niezgłoszoną darowiznę, może:

• naliczyć należny podatek wraz z odsetkami,
• zastosować sankcyjną stawkę podatku w wysokości 20%,
• wszcząć postępowanie podatkowe.

Dlatego każdą większą darowiznę lub spadek warto zgłosić w ustawowym terminie.

Podatek od darowizny a przedawnienie

Co do zasady podatek od spadków i darowizn przedawnia się po 5 latach, licząc od końca roku, w którym powstał obowiązek podatkowy.

Jeżeli jednak darowizna lub spadek nie zostały zgłoszone do urzędu skarbowego, a urząd dowie się o nich dopiero po wielu latach (np. podczas kontroli podatkowej lub przy okazji innej sprawy podatkowej), termin przedawnienia może zacząć biec dopiero od momentu ujawnienia nabycia majątku. W praktyce oznacza to, że niezgłoszona darowizna może zostać opodatkowana nawet po wielu latach.

Przeczytaj także: Co grozi za nieujawnienei dochodów?